Bağlaç Tuzağı: Metnin Akışını 'Ayrıca'larla Sağlama Yanılgısı
Yıllarca metinlerimin akıcı olması için 'bununla birlikte', 'öte yandan', 'ek olarak' gibi bağlaçlardan oluşan dev bir cephanelik kullandım.
Yıllarca metinlerimin akıcı olması için 'bununla birlikte', 'öte yandan', 'ek olarak' gibi bağlaçlardan oluşan dev bir cephanelik kullandım. Oysa her bağlaç, okurun zihninde metni birbirine diken kaba bir dikiş izi bırakıyormuş.
Bize hep 'ayrıca, dolayısıyla, nitekim' gibi kelimelerin metni profesyonelleştirdiği, ciddiyet kattığı öğretildi. Ben de uzun bir süre her yeni fikre geçerken bu kelimelere sığındım. Ancak bir gün atölyede, taslaklardan 'ayrıca' kelimesini çıkarıp metni çıplak haliyle okumayı denedik. Şunu fark ettik: Fikirler aslında birbirini takip etmiyor, sadece alt alta yığılıyordu. Bağlaç, kurgudaki boşluğu saklıyordu.
Mekanik ve Organik Akış
Bağlaçlar metnin içinde trafik lambası gibidir; okuru durdurur, uyarır ve yönlendirir. Oysa kendi ivmesiyle akan organik bir metnin trafik lambasına ihtiyacı yoktur. Roy Peter Clark'ın yazım tekniklerine göre, cümlenin en güçlü kelimeleri başa ve sona yerleştirilmelidir. Bu sayede bir cümlenin sonundaki güçlü öğe, bir sonraki cümlenin öznesi veya başlangıç noktası haline gelerek 'ayrıca' gibi yara bandı bağlaçlara olan ihtiyacı ortadan kaldırır.
Örneğin, 'Yeni bir pazarlama stratejisi geliştirdik. Ayrıca bu strateji müşteri sadakatini artırdı' demek yerine, 'Yeni bir pazarlama stratejisi geliştirdik. Bu strateji, müşteri sadakatini artırdı' demek, önceki cümlenin nesnesini alıp yeni cümlenin öznesi yaparak organik bir zincir kurar.
İstisna: Zıtlık ve Dönüşler
Elbette tüm bağlaçları çöpe atmıyoruz. Keskin bir zıtlık bildirirken ('ancak', 'rağmen') bağlaç kullanmak işe yarar. Geçiş kelimeleri yalnızca zıtlık, zaman atlaması veya beklenmedik bir mantıksal dönüş söz konusu olduğunda zorunludur. Fakat sırf yeni bir bilgi eklemek için 'buna ek olarak' demek, fikirlerin dizilimindeki kopukluğu örtbas etmektir.
Transferable Rule: İlk taslağı bitirdiğinizde metindeki tüm 'ayrıca', 'ek olarak' ve 'bununla birlikte' kelimelerini silin. İki cümle birbirine tutunamıyorsa, sorun bağlaç eksikliği değil, fikirlerin dizilimindeki kopukluktur.
Sıkça sorulanlar
Paragraf geçişlerinde neden 'ayrıca' bağlacı kullanılmamalıdır?
'Ayrıca' gibi bağlaçlar genellikle fikirler arasındaki kopukluğu gizleyen tembel bir yara bandı işlevi görür ve fikirlerin birbirini organik olarak takip etmesini engeller.Bağlaç kullanmadan metin akışı nasıl sağlanır?
Bir önceki cümlenin sonundaki güçlü kelimeyi veya nesneyi, bir sonraki cümlenin öznesi ya da başlangıç noktası yaparak organik bir zincir kurulabilir.Metin yazarlığında hangi durumlarda bağlaç kullanılmalıdır?
Sadece keskin bir zıtlık, zaman atlaması veya beklenmedik bir mantıksal dönüş söz konusu olduğunda 'ancak' veya 'rağmen' gibi geçiş kelimeleri kullanılmalıdır.