Yükleniyor...
Yazınızın ilk paragrafını edebi birer bulmaca gibi tasarlayıp okuyucunun o 'büyük sırrı' çözmek için sabırla bekleyeceğini sanıyorsanız, analitik panelindeki hemen çıkma eğrisine bakma vaktiniz gelmiştir.
Yıllarca yazdığım yazıların ilk paragrafını edebi birer bulmaca gibi tasarladım. Okuyucunun o büyük, entelektüel sırrı çözmek için sabırla aşağı kaydıracağını, her metaforun arkasındaki derin manayı arayacağını sandım. Kendi kendime, "Bak ne kadar gizemli ve derin bir giriş oldu," diyerek gururlanıyordum. Sonuç ne mi oldu? Analitik panelini her açtığımda, daha 3. saniyede dikey düşüşe geçen, uçurumdan yuvarlanan bir hemen çıkma eğrisiyle karşılaştım. Okuyucu kapıda beklemekten sıkılıp evi terk ediyordu.
Bu hatayı çok uzun süre yaptım çünkü edebiyat yapma arzusuyla dijital yayıncılık zanaatını birbirine karıştırdım. Yazarlar olarak çoğunlukla "bilgi laneti" (curse of knowledge) dediğimiz o tuzaktan muzdaribiz; konuyu o kadar iyi biliyoruz ki, okuyucunun da bizimle aynı sabırla o gizemli labirentte yürüyeceğini varsayıyoruz. Oysa Nielsen Norman Group'un araştırmalarına göre, web kullanıcılarının %79'u yeni bir sayfayı kelime kelime okumak yerine doğrudan taramayı (scanning) tercih ediyor. Dahası, ortalama bir kullanıcının sayfadaki metnin yalnızca %20'sini fiilen okuduğu bir dünyada yaşıyoruz. Bu gerçekle yüzleşmek benim için acı verici ama iyileştirici bir dönüm noktası oldu.
Yıllar önce kaleme aldığım bir makalenin girişini buraya dürüstlükle bırakıyorum. Şöyle yazmıştım:
"Zamanın akıp giden nehrinde, kelimelerin görünmez iplerle birbirine bağlandığı o büyülü anları ararız hep. Çoğu zaman bir gölgenin peşinden koştuğumuzu fark etmeden, fırçamızın tuvale değdiği ilk anın heyecanını yaşarız. Peki ama bu heyecan, fırtınalı bir denizde pusulasını kaybetmiş bir gemi gibi sürüklendiğinde ne olur?"
Şimdi bu paragrafa bakıyorum ve kendime sormadan edemiyorum: Bu yazı ne hakkında? Zaman yönetimi mi? Yazarlık sanatı mı? Yoksa denizcilik mi? Okuyucuya hiçbir şey vermeyen, sadece yazarın kendi kelime dağarcığıyla flört ettiği, bomboş bir gizem perdesi.
Eskiden bu tarz girişlerin okuyucuda merak uyandırdığını (curiosity loop) sanırdım. Oysa bu bir yanılsama. Dijital okuyucu sabırsız değildir; sadece zamanının boşa harcanmasından, ne bulacağını bilmediği bir tünelde yürütülmekten nefret eder. Gazetecilikteki o kadim "Don't bury the lead" (Manşeti alta saklama) ilkesini dijital içeriğe uyarlamak zorundayız. Manşeti alta sakladığınızda, okuyucu aradığı cevabın bu sayfada olmadığını düşünerek hızla arama sonuçlarına geri döner (pogo-sticking).
Bu hatadan kurtulmak için kendi atölyemde geliştirdiğim ve her yazımda titizlikle uyguladığım üçlü bir formül var: Sorun, Vaat ve Maliyet. Giriş paragrafı bir labirent değil, yazının tamamında ne bulacağınızı, bunun size neye mal olacağını ve ne kazandıracağını ilk 15 kelimede gösteren şeffaf bir vitrin olmalıdır.
Bir karşılaştırma yapalım. Eski tarz, gizemli ve dolaylı giriş şöyle yazar:
"Metin yazarlığının o karanlık dehlizlerinde, kelimelerin gücünü keşfetmek bazen bir ömür sürebilir. Peki ya size bu süreyi kısaltmanın mistik bir yolu olduğunu söylesem?"
Aynı konuyu doğrudan ve şeffaf bir yaklaşımla yazdığımızda ise şöyle tınlar:
"Bu yazıda, giriş paragraflarında gizem kasarak okuyucuyu kaçırma hatasını nasıl düzelteceğinizi, 3 adımlı netlik formülüyle anlatıyorum. 5 dakikanızı alacak bu yöntemle hemen çıkma oranınızı düşürebilirsiniz."
İkinci örnekte okuyucu ne alacağını, ne kadar süreceğini ve hangi derdine derman bulacağını anında görür. Nielsen Norman Group'un tanımladığı "F-Shaped" (F-Biçimli) okuma paternine tam olarak uyar; okuyucu ilk satırları taradığında aradığı değerin orada olduğunu hemen anlar.
Girişi tamamen şeffaf hale getirmenin yazıyı tek tipleştirme veya robotikleştirme riski taşıdığını düşünenler olabilir. Bu haklı bir endişedir. Ancak zanaat, dürüstlükle üslubu birleştirmektir. Vaadi doğrudan vermek, edebi derinliğinizi kaybetmeniz gerektiği anlamına gelmez; sadece okuyucunun zamanına saygı duyduğunuzu gösterir. Gizem yaratmak istiyorsanız, bunu "sorunun ne olduğunu" saklayarak değil, "çözümün detaylarına nasıl ulaştığınızın" hikayesini metnin gövdesine yayarak yapın.
Kendi yazılarınızda uygulayabileceğiniz, doğrudan masanıza götürebileceğiniz tek bir kural bırakıyorum buraya:
Yazınızın ilk iki cümlesinde "Ben bu yazıda hangi spesifik dertle uğraşıyorum?" sorusunu, hiçbir metafora sığınmadan, doğrudan ve açıkça yanıtlayın. Eğer ilk 15 kelimede okuyucu hangi problemi çözeceğini anlayamıyorsa, o paragrafı hiç yazmamış sayın.